คำขวัญอำเภอพร้าวมีคำว่า เรืองรองเกษตรกรรม ซึ่งไม่ใช่คำสวยหรู แต่มาจากเหตุผลทางภูมิศาสตร์ที่อธิบายได้ และเป็นเหตุผลเดียวกับที่พญามังรายเลือกตั้งเมืองที่นี่
พร้าวเป็นที่ราบผืนหนึ่งที่ถูกภูเขาหินล้อมรอบทุกด้าน จนได้ชื่อโบราณว่า เวียงพร้าววังหิน
ลักษณะแบบนี้ทำให้เกิดสิ่งที่สำคัญที่สุดต่อการปลูกข้าว คือน้ำจากภูเขารอบด้านไหลลงมารวมกันในแอ่ง แทนที่จะไหลผ่านไปที่อื่น
ผลคือพร้าวมีน้ำใช้ในการเกษตรสม่ำเสมอกว่าพื้นที่ราบเปิดทั่วไป และเป็นแหล่งปลูกข้าวที่อุดมสมบูรณ์มาตั้งแต่โบราณ
ระบบน้ำนี้ยังถูกเสริมด้วยโครงการชลประทานในยุคหลัง เช่นอ่างเก็บน้ำแม่สะลวม ตำบลป่าตุ้ม ซึ่งเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สร้างขึ้นเพื่อกักเก็บและผันน้ำให้เกษตรกรในหลายตำบลใช้ในฤดูแล้ง
เมื่อพญามังรายยกทัพผ่านที่ราบผืนนี้ในปี พ.ศ. 1823 แล้วเห็นว่าเป็นชัยภูมิที่เหมาะสมตามตำรา สิ่งที่พระองค์เห็นไม่ได้มีแค่เรื่องการป้องกันข้าศึก
เมืองในยุคนั้นต้องเลี้ยงตัวเองได้ ที่ตั้งทัพที่ดีจึงต้องมีทั้งกำแพงธรรมชาติและแหล่งอาหาร พร้าวมีครบทั้งสองอย่าง
คำขวัญประจำอำเภอที่ว่า "เรืองรองเกษตรกรรม" จึงไม่ใช่คำที่เพิ่งเติมเข้าไปให้ครบวรรค แต่เป็นสิ่งที่เป็นจริงมาเจ็ดร้อยปี
ทุกวันนี้ผลผลิตที่พร้าวมีชื่อเสียงที่สุดคือข้าวหอมมะลิ โดยเฉพาะพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105
ตัวกลางสำคัญคือสหกรณ์การเกษตรพร้าว จำกัด ซึ่งรับซื้อ สี บรรจุ และจำหน่ายข้าวจากเกษตรกรในอำเภอ ทำให้ข้าวพร้าวมีตราสินค้าของตัวเองแทนที่จะถูกขายรวมไปกับข้าวจากที่อื่น
นอกจากข้าว พื้นที่ยังมีการเกษตรอีกหลายแบบ เช่นที่บ้านสหกรณ์ดำริ ตำบลน้ำแพร่ มีศูนย์เกษตรอินทรีย์ของชุมชน และผลิตภัณฑ์ที่รู้จักกันอย่างข้าวหลามอินฟราเรด
ส่วนบนดอยม่อนล้านที่ระดับ 1,600 เมตร เป็นคนละระบบนิเวศ จึงปลูกผักเมืองหนาวแทน ทั้งกะหล่ำปลีแดง บร็อคโคลี ปวยเล้ง ผักกาดฮ่องเต้ และซูกินี
อุณหภูมิกลางวันกับกลางคืนที่ต่างกันมากในพื้นที่แอ่งภูเขา มีผลต่อการสะสมแป้งและกลิ่นในเมล็ดข้าว ซึ่งเป็นหลักการเดียวกับที่ทำให้กาแฟและผลไม้บนที่สูงมีรสชาติเข้มกว่า
ประกอบกับน้ำที่ไหลลงมาจากภูเขาโดยตรง ไม่ผ่านพื้นที่เกษตรอื่นก่อน
ทุกปีในช่วงต้นเดือนธันวาคม องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ ร่วมกับอำเภอพร้าวและสหกรณ์การเกษตรพร้าว จัดงานข้าวหอมมะลิและของดีอำเภอพร้าว
ตัวอย่างเช่นงานประจำปี 2566 จัดระหว่างวันที่ 6 ถึง 13 ธันวาคม 2565 ซึ่งเป็นช่วงหลังเก็บเกี่ยวพอดี
งานนี้ต่างจากงานท่องเที่ยวทั่วไปตรงที่เป้าหมายหลักคือส่งเสริมอาชีพเกษตรกร ไม่ใช่ดึงนักท่องเที่ยว จึงเป็นโอกาสที่ได้เห็นของจริงจากคนในพื้นที่มากกว่าสินค้าที่ทำมาขายนักท่องเที่ยว
ช่วงเวลาจัดงานอาจขยับเล็กน้อยในแต่ละปี ควรตรวจสอบกับที่ว่าการอำเภอหรือดูที่หน้าข่าวสารก่อนวางแผน
ข้าวสารบรรจุถุงห้ากิโลกรัมขนกลับด้วยรถยนต์ได้สบาย แต่ถ้าจะขึ้นเครื่องบินควรเช็กน้ำหนักสัมภาระก่อน
ถ้าอยากเห็นทุ่งนาเต็มหุบเขา ช่วงเวลามีผลมาก
จุดที่เห็นทุ่งนาได้ดีที่สุดคือตำบลโหล่งขอด ซึ่งอนุสรณ์สถานหลวงปู่ขาวตั้งอยู่กลางทุ่งนาพอดี และวัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคลที่อยู่บนที่สูง มองลงมาเห็นภูมิประเทศทั้งตำบล
ผลผลิตที่มีชื่อเสียงที่สุดคือข้าวหอมมะลิ โดยเฉพาะพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 มีสหกรณ์การเกษตรพร้าว จำกัด เป็นตัวกลางรับซื้อ สี บรรจุ และจำหน่ายจากเกษตรกรในอำเภอ
เพราะภูมิประเทศเป็นที่ราบล้อมด้วยภูเขาหินทุกด้าน ทำให้น้ำจากภูเขารอบด้านไหลลงมารวมกันในแอ่งแทนที่จะไหลผ่านไปที่อื่น พร้าวจึงมีน้ำใช้สม่ำเสมอกว่าพื้นที่ราบเปิดทั่วไป และเป็นแหล่งปลูกข้าวมาตั้งแต่โบราณ
จัดเป็นประจำทุกปีในช่วงต้นเดือนธันวาคม โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ ร่วมกับอำเภอพร้าวและสหกรณ์การเกษตรพร้าว เช่นงานประจำปี 2566 จัดระหว่างวันที่ 6 ถึง 13 ธันวาคม 2565 ช่วงเวลาอาจขยับเล็กน้อยในแต่ละปี
ที่ตรงที่สุดคือสหกรณ์การเกษตรพร้าว จำกัด ตำบลเวียง หรือที่สิริเมืองพร้าวซึ่งมีซูเปอร์มาร์เก็ตชุมชนรวมของฝากจากอำเภอไว้ในที่เดียว และในงานข้าวหอมมะลิช่วงต้นธันวาคม
เดือนกรกฎาคมถึงกันยายน นาเขียวจัดที่สุดและภูเขารอบด้านก็เขียวตามไปด้วย ส่วนตุลาคมถึงพฤศจิกายนข้าวจะเริ่มเหลืองและออกรวง จุดที่เห็นทุ่งนาได้ดีคือตำบลโหล่งขอด และจากวัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคลที่อยู่บนที่สูง
บทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารและแหล่งข้อมูลด้านล่าง ไม่ได้เขียนจากความทรงจำหรือการคาดเดา หากพบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งเราได้ที่ หน้าติดต่อ