ดอยจอมหด — ตำนานรางรินทองคำ และที่มาของชื่อดอยคู่เมืองพร้าว

เห็นดอย ก็เหมือนเห็นบ้าน

พร้าวเป็นเมืองในแอ่งที่มีทิวดอยล้อมรอบทุกด้าน ยืนในที่โล่งแล้วมองออกไปจะเห็นภูเขาเรียงลดหลั่นกันตามขอบฟ้า และยอดที่โดดเด่นที่สุดทางทิศตะวันตกถึงตะวันตกเฉียงใต้คือดอยจอมหด ซึ่งคนเมืองออกเสียงว่า ดอยจ๋อมหด

สำหรับคนพร้าว ดอยลูกนี้ไม่ได้เป็นแค่ภูเขา แต่เป็นหมุดหมายที่บอกว่ากำลังจะถึงบ้านหรือกำลังจะห่างบ้าน มีคำพูดที่เล่าต่อกันมาสองประโยคคู่กัน

ตามองไม่เห็นดอยจอมหดแล้ว ก็รู้แล้วว่ากำลังจะห่างบ้านออกไป

เห็นดอยจอมหดแล้ว จะถึงบ้านแล้ว

ยอดดอยลูกเดิมจึงอยู่ในความทรงจำของผู้คนทั้งในวันที่ออกเดินทางและในวันที่ได้กลับคืนบ้านเกิด

สองเมือง สองดอยคู่บารมี

พร้าวกับเชียงดาวมีอาณาเขตติดกัน และต่างก็มีภูเขาที่ผู้คนผูกพันในฐานะดอยคู่บ้านคู่เมือง เชียงดาวมีดอยหลวงเชียงดาว ส่วนพร้าวมีดอยจอมหด

ในเรื่องเล่าพื้นบ้าน ดอยทั้งสองถูกกล่าวถึงในฐานะดอยคู่บารมีของแต่ละเมือง และมีตำนานที่ผูกโยงถึงกัน เป็นตำนานที่อธิบายว่าดอยไหนสูงกว่ากัน

ตำนานรางรินทองคำ

ตำนานเล่าว่าครั้งหนึ่งมนุษย์กับเทวดาถกเถียงกันว่า ระหว่างดอยหลวงเชียงดาวกับดอยสูงของเมืองพร้าว ดอยใดสูงกว่ากัน เมื่อหาข้อยุติไม่ได้จึงนำความไปทูลขอให้พระอินทร์ตัดสิน

พระอินทร์เนรมิตรินคำ หรือรางรินทองคำขึ้นมา คำว่ารางรินในคำเมืองหมายถึงรางสำหรับรับหรือส่งน้ำ จากนั้นให้เทวดานำรางรินไปวางพาดเชื่อมยอดดอยทั้งสอง แล้วเทน้ำลงไป ใช้ทิศทางการไหลของน้ำเป็นเครื่องตัดสิน เพราะน้ำย่อมไหลจากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ

ปรากฏว่าน้ำในรางรินไหลลงมาทางยอดดอยฝั่งเมืองพร้าว ในตำนานจึงถือว่าดอยหลวงเชียงดาวเป็นฝ่ายที่สูงกว่า และเมื่อการทดสอบสิ้นสุดลง รางรินทองคำก็ตกลงมาฝังอยู่ภายในดอยจอมหด ตามเรื่องที่เล่าสืบต่อกันมา

ชื่อ จอมหด มาจากไหน

ตำนานรางรินทองคำเชื่อมโยงกับคำอธิบายชื่อดอยจอมหด ซึ่งมีเรื่องเล่าอยู่สองแนวทาง

แนวทางแรก ผูกคำว่า หด เข้ากับภาพของยอดดอยที่ดูราวกับหดต่ำลงเมื่อเทียบกับดอยหลวงเชียงดาว จึงเรียกขานกันว่าดอยจอมหด

อีกแนวทางหนึ่ง อธิบายผ่านคำเมือง หด ซึ่งหมายถึง รด หรือราดรด เช่นคำว่า หดน้ำ ที่หมายถึงการรดน้ำ เมื่อน้ำจากรางรินทองคำไหลลงมายังยอดดอยเมืองพร้าว จึงเปรียบเสมือนการรดน้ำลงบนจอมดอย และกลายเป็นที่มาของชื่อตามคำอธิบายในตำนาน

ทำไมถึงเรียกฟูจิเมืองพร้าว

ชื่อฟูจิเมืองพร้าวเป็นสมญาที่เกิดขึ้นทีหลัง มาจากรูปทรงของดอย เมื่อมองจากบางมุมจะเห็นแนวสันเขาทอดขึ้นเป็นทรงสามเหลี่ยม มียอดเด่นอยู่เหนือภูมิทัศน์โดยรอบ ชวนให้นึกถึงภูเขาไฟฟูจิของญี่ปุ่น โดยเฉพาะวันที่เมฆหมอกลอยคลอเคลียยอดดอยหรือทอดเป็นสายบางผ่านสันเขา

ความคล้ายนี้ขึ้นอยู่กับมุมที่ยืนมองและสภาพอากาศ เปลี่ยนตำแหน่งที่ยืนก็เห็นความงามอีกแบบของดอยลูกเดียวกัน สมญานี้ช่วยชวนคนให้มารู้จักขุนเขาแห่งนี้ ขณะที่ชื่อดอยจอมหดยังเก็บเรื่องเล่าและความทรงจำของท้องถิ่นไว้

ไปดูดอยจอมหดได้ที่ไหน

มองเห็นได้จากหลายจุดในอำเภอพร้าวโดยไม่ต้องขึ้นดอย โดยเฉพาะที่โล่งกลางทุ่งทางฝั่งตะวันตกของตัวอำเภอ ช่วงที่ภาพสวยที่สุดคือเช้าตรู่ที่หมอกยังคลออยู่บนสันเขา

ส่วนคนที่อยากขึ้นไปถึงยอด มีเส้นทางและข้อควรรู้อยู่ในหน้าดอยจอมหด ทั้งเรื่องการเดินทาง ช่วงเวลาที่เหมาะ และพระธาตุจอมหดบนยอด

เรื่องเล่าและตำนานในบทความนี้เรียบเรียงจากที่เล่าสืบต่อกันมาในท้องถิ่น ตำนานพื้นบ้านมีหลายสำนวนและรายละเอียดอาจต่างกันไปตามผู้เล่า ส่วนตัวเลขความสูงอ้างอิงจากข้อมูลทางภูมิศาสตร์ หากมีสำนวนอื่นหรือพบข้อมูลคลาดเคลื่อน รบกวนแจ้งเราเพื่อแก้ไข